Seksualiteit is een kwetsbaar onderdeel van een relatie. Je geeft jezelf letterlijk bloot aan de ander. Toch heerst nog vaak de overtuiging: als de seks niet goed loopt, is de relatie niet goed. Dat is te kort door de bocht. Seksualiteit is belangrijk, maar het is niet de hele relatie.

Onder een fijne seksualiteit ligt meestal een onderstroom van communicatie, emotionele verbinding en intimiteit. Als die onderstroom stevig is, kan seksualiteit ontstaan. Seks is en blijft een mogelijkheid – niet meer en niet minder.

Veelvoorkomende zorgen

De vragen die het meest gesteld worden, gaan over:

• Onzekerheid over de frequentie (“Doen we het wel genoeg?”)

• Het minder of niet meer ervaren van opwinding

• Verschil in zin tussen partners

Deze zorgen zijn zeer herkenbaar. Ze zeggen zelden iets over de kwaliteit van de hele relatie, maar wel over hoe jullie omgaan met verlangen, nabijheid en kwetsbaarheid.

Communicatie en grenzen

In de communicatie over seksualiteit gaat het vaak mis wanneer grenzen niet worden uitgesproken. Dat betreft niet alleen elkaars grenzen tijdens seks, maar vooral het innemen van je eigen plek in de relatie. Wie in het dagelijks leven moeite heeft om behoeften of grenzen aan te geven, merkt dat dit binnen seksualiteit meestal nog moeilijker is.

Jezelf leren uitspreken is daarom essentieel. Voor mensen met verlatingsangst of eerdere ervaringen met grensoverschrijdend gedrag is dit vaak extra lastig. Bewustwording van “dit zijn mijn gedachten en gevoelens, die zijn van mij” is dan een belangrijke eerste stap.

Ook opmerkingen over uiterlijk raken diep. Ons lichaam is het enige middel waarmee we in de wereld kunnen zijn. Dat maakt ons kwetsbaar. Liefdevolle en respectvolle communicatie over het lichaam is daarom van groot belang.

Van versmelting naar twee ikken

In de verliefde beginfase lijkt seksuele eenwording vaak vanzelf te gaan. Er ontstaat gemakkelijk de illusie van gevoelsversmelting: “Als we van elkaar houden, willen we vanzelf hetzelfde.”

Die illusie houdt geen stand. In een volwassen relatie gaat het erom dat twee verschillende mensen elkaar blijven ontmoeten. Wanneer partners hun onderlinge verschillen kunnen accepteren en respecteren, en wanneer ze met elkaar kunnen praten over wat seksualiteit voor ieder persoonlijk betekent, kan er een werkelijk “ons-gevoel” ontstaan. Binnen dat gevoel is er ruimte en emotionele veiligheid – de bodem waarop intimiteit en seksualiteit kunnen groeien.

Intimiteit als onderstroom

Intimiteit zit in de kleine dingen: oogcontact, een aanraking, een streling, een liefdevolle toenadering, of woorden en blikken waarvan alleen jullie de betekenis kennen. Dit is de onderstroom waarop seksualiteit kan ontstaan.

Wanneer bij bewegingen van aandacht en intimiteit meteen de verwachting bestaat dat er seks moet volgen, stokt die onderstroom vaak. De ander voelt dat meestal aan en kan zich subtiel afgewezen of onder druk gezet voelen – ook al wordt er niets gezegd.

Over verlangen (“libido”)

Veel mensen denken dat libido een soort vaste voorraad lust is die ergens in het lichaam is opgeslagen en die met de jaren vanzelf afneemt. Dat beeld maakt van verlangen iets mysterieus en oncontroleerbaars.

In werkelijkheid ontstaat zin in seks door prikkels, context en hoe je je voelt. De vraag is dus niet zozeer “Hoe hoog is mijn libido?”, maar: Wanneer krijg ik zin in seks? Welke omstandigheden, aanrakingen, sfeer of vormen van aandacht maken de kans groter dat verlangen ontstaat?

Bereidheid om zin te krijgen is vaak al genoeg om te beginnen. Positieve verleiding en liefdevolle toenadering vergroten de ontvankelijkheid. Seks blijft daarbij een mogelijkheid, geen verplichting.

Wat wel werkt

Seksualiteit is altijd in het hier-en-nu. Proberen te herhalen wat ooit goed was, werkt zelden.

Wat wel helpt:

• Emotionele veiligheid blijven voeden

• Grenzen en behoeften leren uitspreken

• Verschillen respecteren in plaats van wegpoetsen

• Verlangen zien als iets wat kan ontstaan door context en aandacht, in plaats van als een vaste voorraad

• Prestatiestress en de neiging om jezelf te observeren verminderen

• Ruimte maken voor speelsheid, nieuwsgierigheid en milde aandacht voor het lichaam

Wanneer partners bereid zijn om op deze manier naar hun seksualiteit te kijken, ontstaat er vaak weer ruimte. Ruimte voor nabijheid, speelsheid en – als beide dat willen – voor seks.

Wanneer het complexer is

Soms spelen er meer dingen mee: eerdere trauma’s, grensoverschrijdende ervaringen, of fysieke en psychosomatische klachten (zoals erectieproblemen, vaginisme of pijn bij het vrijen). In die gevallen is het belangrijk dit serieus te nemen en, als dat nodig is, gerichte hulp te zoeken.

Seks verslaving gaat eigenlijk niet over seks.

Misschien gebruik jij seks (porno, chatten, vreemdgaan, veel masturberen) om nare gevoelens weg te drukken. Je voelt je bijvoorbeeld leeg, gestrest, somber, onzeker of alleen. Seks geeft even rust of afleiding. Maar het lost het echte probleem niet op. Daarom blijf je het doen, ook als je er last van hebt.

Wanneer is het een verslaving? Als je merkt dat je steeds in hetzelfde seksuele patroon terechtkomt, er zelf ongelukkig van wordt, en je er niet mee kunt stoppen terwijl je dat wel graag wilt. Het maakt niet uit hoe vaak je het doet. Het gaat erom dat het jou in de problemen brengt en dat je de controle kwijt bent.

Waarom overkomt dit jou wel en een ander niet? Vaak komt het doordat je als kind te weinig warmte, veiligheid of echte aandacht hebt gehad. Daardoor is je gevoel van eigenwaarde zwak gebleven. Je vindt het moeilijker om nare gevoelens te verdragen. Seks voelt dan als een snelle uitweg.